Begroting landbouw en natuur: eerlijke prijzen 

De SGP pleit bij de begroting van EL&I (Economie, Landbouw en Innovatie) voor “een eerlijke prijs voor een eerlijk product.” Kamerlid Dijkgraaf vindt daarom dat boeren en tuinders hun investeringen in natuur, milieu en dierenwelzijn terug moeten kunnen verdienen met een eerlijke prijs voor hun producten. Zij mogen niet de dupe worden van een prijzenoorlog tussen supermarkten.

Mededingingsbeleid en agrarische sector
Jumbo heeft recent met de overname van C-1000 haar slag geslagen. Drie inkooporganisaties hebben nu 85% van de markt in handen. Kenners verwachten een nieuwe prijzenslag. Goed nieuws voor de consument. Slecht nieuws voor de agrarische ondernemer.

Het is voor de SGP een laatste zetje om nu een belangrijk punt te maken van het mededingingsbeleid en de agrarische sector.
Kern van het probleem is de ongelijke machtspositie van de primaire producent ten opzichte van andere schakels in de keten. Het is waar dat er vaak sprake is van overaanbod, dat supermarktketens geen misbruik maken van hun machtspositie, en dat veel agrarische ondernemers solisten zijn. Dat is echter niet het hele verhaal. De druk van de maatschappij op de agrarische sector om te verduurzamen groot, terwijl boeren een hogere kostprijs nauwelijks door kunnen berekenen . Economisch noodzakelijke schaalvergroting stuit op maatschappelijke en milieugrenzen. Ook is in het mededingingsbeleid sprake is van een groot grijs gebied, waarin de NMa lange tijd scherp aan de wind voer.

De SGP vindt dat het kabinet zich in haar mededingingsbeleid veel te terughoudend opstelt. Ik doe een aantal handreikingen. Ik hoop dat de staatssecretaris de politieke wil heeft om daarmee aan de slag te gaan.

Wij zijn positief over de versterking van de adviesfunctie van de NMa en de inzet op gedragscodes voor eerlijke handelspraktijken. Daar moeten we voluit op inzetten . Dat vinden wij echter onvoldoende.

De staatssecretaris verwijst in zijn recente brief over verduurzaming en mededinging op een rapport van SEO waarin staat dat mededingingsregels niet dwarsliggen. Dat is kortzichtig.
In de eerste plaats wordt deze stelling weersproken in het eveneens meegestuurde LEI-rapport. Veel ondernemers varen bij mist niet uit .
In de tweede plaats heeft SEO eerder geschreven dat mededinging een middel is om de welvaart te verhogen, maar dat ook een mededingingsbeperking welvaartsverhogend kan werken als het marktfalen corrigeert of doorgeslagen concurrentie tegengaat. Hardcore afspraken worden nu zonder effectonderzoek afgewezen. Men kijkt naar de consumentenprijs of de burgerbelangen van de consument. SEO bekritiseert dat en wil dat graag omdraaien . Een citaat: ‘Op dit moment worden gedragingen en afspraken te snel als mededingingsbeperking aangemerkt. Het lijkt ons verstandig om te erkennen dat de tweetrapsraket van artikel 81 lid 1 en lid 3 EG-verdrag in de praktijk niet werkt.’ Ze doelen daarbij op artikel 101 van het huidige EU-verdrag.
Onderzoekers van de Universiteit van Utrecht geven daarnaast aan dat artikel 101 van het EU-verdrag nu ook al ruimte biedt voor mededingingsbeperkende maatregelen die publieke belangen dienen . Tot nu toe wordt daar zeer terughoudend mee omgesprongen, maar het beleid van de Europese Commissie is niet uitgekristalliseerd. Met politieke wil kan hier een slag gemaakt worden.

Ik proef ruimte voor hervorming. Heeft de staatssecretaris de politieke wil om daarvoor te gaan? Concreet proef ik ruimte voor het mogelijk maken dat primaire producenten collectief afspraken maken met ketenpartijen over het doorberekenen van de meerprijs van bovenwettelijke dierenwelzijns- en milieumaatregelen. Wil de staatssecretaris zich daarvoor inzetten?
 
Nu een zestal andere voorstellen:
1. De Europese Commissie moet het voor alle agrarische sectoren mogelijk maken om producentenorganisaties op te richten of coöperaties als producentenorganisatie te erkennen, tenzij zwaarwegende redenen daartegen pleiten. Nederland moet de geboden mogelijkheden vervolgens maximaal benutten.
2. De aardappelsector valt als één van de weinige sectoren merkwaardig genoeg buiten de GMO-verordening. Dat moet anders.
3. In crisissituaties, als sprake is van onverwachte, sterke vraaguitval door toedoen van externe factoren, moet het mededingingsbeleid meer ruimte bieden voor het snel en adequaat maken van tijdelijke markt- en prijsafspraken. Ik verwijs naar de EHEC-crisis.
4. Private partijen moeten voluit de ruimte krijgen om als ‘informatie-makelaar’ actuele prijs- en marktinformatie te verzamelen en te verspreiden. Datzelfde geldt voor prijsnoteringen. Sectororganisaties moeten ruimte krijgen om in dezen als ‘regisseur’ op te treden .
5. Het begrip ‘relevante markt’ levert onduidelijkheid op. Hier moet een ruime interpretatie gehanteerd worden.
6. De positie van producentenorganisaties moet versterkt worden door hen ook voor niet grensoverschrijdende handel en markten vrij te stellen van artikel 6.1 van de Mededingingswet.  

Voorzitter! Alle voorstellen kunnen hun weerslag krijgen in Mededingingswet, Europees mededingingsrecht of in de GMO-verordening. Dat laat ik even rusten. Heeft de staatssecretaris de politieke wil om, in lijn met onze voorstellen, een stevigere koers te varen?

Eén beleidsinstrument wordt onderbelicht. Professor Van der Meulen wijst daarop in het LEI-rapport over Mededinging en transparantie. Het kabinet kan beleidsregels opstellen voor het functioneren van de NMa. Onze Mededingingswet  betrekt daarbij ook niet-economische belangen, zoals milieu en dierenwelzijn. Daar is helaas nog niets mee gedaan. Het zou een deel van het grijze gebied in het mededingingsbeleid weg kunnen nemen. Wil de staatssecretaris met collega Verhagen werk maken van effectieve beleidsregels voor de NMa?    

Onderzoek en innovatie
De staatssecretaris bezuinigt wel op praktijkonderzoek en innovatieregelingen, maar niet op kennisbasis onderzoek en wettelijke onderzoekstaken. Daar nemen wij niet zomaar genoegen mee. Juist nu hebben boeren en vissers praktijkonderzoek en innovatieregelingen nodig om de maatschappelijk gewenste verduurzamingsslag te maken. Liever een extra proefstal of Rondeelstal dan een extra rapport van Wageningen UR. Ik overweeg een amendement. Wil de staatssecretaris concreet aangeven waarom verschuiving van budget van kennisbasis onderzoek en wettelijk onderzoekstaken naar praktijkonderzoek en innovatieregelingen niet mogelijk zou zijn?

Binnenvisserij
De SGP vraagt aandacht voor de beroepsvissers die getroffen werden door het vangstverbod in gebieden met vervuilde waterbodems. Het is de overheid die deze vervuilde rivierbodems jarenlang heeft verhuurd aan de beroepsvisserij en de vervuiling niet heeft aangepakt. De staatssecretaris heeft richting Kamer én vissers  toegezegd dat hij met een regeling komt die degelijk is, maar zonder gouden randje. Een man, een man, een woord, een woord.
De 3-sporenregeling voldoet niet. De Kamer heeft daarom per motie gevraagd om in ieder geval de totale financiële schade in kaart te brengen. Het bleef lang stil. Tot de staatssecretaris een paar weken geleden vissers opriep om zelf gegevens aan te leveren. Deze inschatting ligt inmiddels bij het ministerie. Wie schetst onze verbazing dat in de recente Kamerbrief staat dat het ministerie gewoon zelf een inschatting heeft gemaakt en dat de inschatting van de vissers wordt genegeerd? Deze wijkt behoorlijk af . Zo gaan we niet met elkaar om.
Erkent de staatssecretaris dat de 3-sporenregeling de vissers nog met een grote financiële strop laat zitten? Dat spoort niet met de toezeggingen. Ik vraag de staatssecretaris voor het AO van volgende week  tot een vergelijk te komen met de beroepsvissers over de financiële schade. Ik roep staatssecretaris en Kamer op samen te zoeken naar ruimte voor een betere tegemoetkoming voor de getroffen beroepsvissers.

Natuur
Het kabinet bezuinigt stevig op het natuurbeleid. De SGP steunt herijking van de EHS en decentralisatie. Dan moet echter wel de match tussen opgaven, doelen en budgetten duidelijk worden gemaakt. Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris daar op korte termijn met de provincies uitkomt.